Pomorzanin, zapach kina

Co robiliście po lekcjach w czasach szkolnych? W latach 80-siątych minionego wieku nie było lekko. Była niby koedukacja ale obyczaje były dość surowe, zwłaszcza w sprawach damsko męskich. Zazwyczaj chłopacy i dziewczyny włóczyli się po mieście osobno. Restauracje i kawiarnie były bardzo drogie, więc dużą popularność miały imprezy domowe, najlepiej jak ktoś miał wolną chatę. Dużo czasu spędzaliśmy w kinach, w których nie było wtedy czuć popcornu i plastiku. Kino pachniało w sposób oryginalny, nie dający się pomylić z niczym innym. Zapach był nieodłączną częścią kinowej atmosfery, która miała duży wpływ na odbiór filmu. No i te późniejsze dyskusje i rozmowy o filmach ....

Jeżeli rozmawialiśmy o filmach na pewno robiliśmy to z pasją, w miarę nowe filmy, które nas interesowały, można było obejrzeć tylko w kinie. Dwa programy naszej TV publicznej emitowały filmy raczej starsze, które były przebojami kinowymi 10 lat wcześniej. W związku z tym, że magnetowidów, kaset ani odtwarzaczy, jeszcze nie było, jedynym sposobem na obejrzenie filmów powtórnie, było pójście do kina drugi raz. Nie stanowiło to żadnego problemu, bo ze względu na małą ilość zakupywanych filmów, każdy z nich był wyświetlany w jednym kinie bardzo długo, a później był wyświetlany w kolejnym. W ten sposób jeden film krążył po bydgoskich kinach niekiedy nawet cały rok. Na takich filmach, jak „Wejście smoka”, czy „Gwiezdne wojny”, byłem kilkakrotnie, a niektórzy z moich kolegów nawet po kilkanaście razy.

 Byliśmy w takim wieku gdy szczególnie interesowały nas tzw. „momenty”, czyli sceny erotyczne. Film z „momentami” był szeroko dyskutowany jeden mówił o nim drugiemu i nie wypadało na takim filmie nie być. Jedyną barierą powstrzymującą nas przed spędzeniem w kinie wszystkich wieczorów, były ceny biletów. Czasami żeby ominąć ten problem, wchodziliśmy do kina całą grupą na jeden bilet. Składaliśmy się na niego wspólnie i jeden z nas, wchodził do kina „legalnie” wejściem. Po zgaszeniu świateł i rozpoczęciu projekcji, otwierał ustalone wcześniej wyjście, przez które wchodziła reszta grupy. Nie zawsze taki numer nam się udawał, bo zdarzało się, zwłaszcza gdy w kinie było mało wolnych miejsc, że po wyświetleniu kroniki filmowej, zjawiał się spóźniony użytkownik, któregoś z zajętych przez nas foteli. Światła były już wtedy wygaszone, więc przeważnie zjawiał się w towarzystwie biletera, który posługując się latarką odnajdywał wykupione przez niego miejsce. Żądano wtedy od nas pokazania biletu, którego przecież nie mogliśmy pokazać, bo go nie mieliśmy.

Zawsze więc, takim akcjom towarzyszyły emocje, ryzyko i czasami wstyd, ale wpadki tylko na krótko nas zniechęcały i powtarzaliśmy ten sam numer w innym kinie. Raz zdarzyło mi się wpaść w ten sposób w Pomorzaninie i po wyprowadzeniu z sali kinowej byłem obsługa kina spisała moje dane. Długo byłem  straszony, że jeżeli złapią mnie powtórnie, wezwą milicję. Bałem się więc drugiej wpadki w tym samym kinie. 

Fragment mojej książki:

 

https://wydawnictwoix.pl/produkt/barkami_po_polsce_i_europie/

Milicja przegrywała także w Bydgoszczy

Oficjalne media publiczne PRL-u do końca lat 70-siątych XX wieku twierdziły, że jest nieźle, że władza jest we właściwych rękach i wszystko idzie ku dobremu. Tymczasem w rzeczywistości wcale nie było tak nieźle i sytuacja coraz bardziej wymykała się władzom spod kontroli. Dopóki jednak udawało się zagłuszać polskojęzyczne rozgłośnie w Europie i Ameryce oraz kontrolować drukarnie w Polsce niewielu obywateli o tym wiedziało. Mogli się tylko domyślać, że sytuacja nie jest najlepsza widząc pustki w sklepach. Zmieniło się to po 1980 roku między innymi za sprawą rozpowszechniających się w kraju kserokopiarek. Ich rola w pokonaniu władz PRL-u jest niedoceniana, a w 1980 roku w Polsce było ich coraz więcej, sprowadzały je urzędy, zakłady pracy, szpitale, itp., dla których to urządzenie stawało się niezbędne. Milicja oczywiście wszystkie kserokopiarki rejestrowała, a dostęp do nich miały wyłącznie sprawdzone osoby. Cóż z tego kiedy do kraju napływały takie urządzenia także nielegalnie i już nie dało się ich upilnować, blokada informacyjna zaczęła pękać i władzom trudno było już  ukrywać niewygodne fakty. Każdą informację można było za pomocą kserokopiarki szybko powielić i rozkolportować. Milicja i inne tego typu służby zaczęły przegrywać, bo o ile stosukowo łatwo było im wytropić nielegalną drukarnię, to wobec masowego napływu kserokopiarek byli już bezradni.

Tymczasem w całym kraj zachodziły poważne zmiany. Rząd przez cały rok słabo dogadywał się z Solidarnością i po rozpoczęciu przez nas we wrześniu nauki, obie strony zaczęły sobie grozić. Skończyło się to wszystko ogłoszeniem stanu wojennego, pacyfikacją strajkujących zakładów pracy, między innymi kopalni „Wujek” i masowymi internowaniami. Wszystko jednak działo się obok mnie, nie angażowałem się w działalność polityczną i nie miałem wyrobionych poglądów na temat tych zmian. Nie dawałem wiary państwowej propagandzie przedstawiającej strajkujących robotników jako zbrodniarzy i chuliganów, którzy przygotowywali przewrót. Nie do końca również przekonywały mnie informacje przekazywane za pomocą nielegalnych broszur, o całkowitym braku agresywności robotników i działaczy. Przypuszczałem, że prawda jak zwykle jest gdzieś pośrodku. Ograniczenia stanu wojennego odczułem tak samo jak wszyscy - kartki na żywność i papierosy, brak podstawowych produktów, godzina policyjna, zakaz podróży, mocno przefiltrowana telewizja i radio, odcięty, a potem podsłuchiwany telefon, brak normalnych gazet. 

* 

Jeden raz oberwałem pałką milicyjną podczas rozpędzania grupy ludzi zgromadzonych przed przylepioną do muru odezwą. Jak się potem zorientowałem nie należało jej czytać. Nie miałem zresztą pojęcia, że chodzi o odezwę. Przystanąłem po prostu z ciekawości przy zbiegowisku ludzi i nie dość szybko usłyszałem podjeżdżającą z tyłu milicyjną Nyskę. Innym razem, przeżyłem przygodę podczas pobytu w akademiku WSP na ul. Ogińskiego. Ktoś wyrzucił w tym czasie kilkadziesiąt ulotek odbitych na kserokopiarce z okna tego budynku na IX piętrze. Kserokopiarek było wtedy w Bydgoszczy tylko kilka i musiały być rejestrowane, podobnie jak broń, czy radiotelefony. Ulotki mogły, więc być powielone na kopiarce nielegalnej lub przez nielojalnego pracownika instytucji rządowej, który miał do kserokopiarki dostęp. Dla milicji ustalenie pochodzenia ulotek było niezwykle ważną sprawą. Prawie natychmiast po rozrzuceniu wszystkie ulotki zostały wyzbierane przez milicjantów, którzy zapewne obserwowali zarówno akademik jak i okolice.

Nie trwało długo jak milicjanci weszli do budynku i zaczęli po kolei sprawdzać wszystkie pokoje, wzbudzając ogromne emocje. Specyfika tamtych służb bezpieczeństwa i porządku polegała na tym, że w zetknięciu z nimi każdy czuł się w jakiś sposób winny. Istniało tak wiele różnych ograniczeń i zakazów, że nie było sposobu na normalne funkcjonowanie bez naruszenia któregoś z nich. Udowodnienie komuś winy nie było dla funkcjonariusza żadnym problemem. Po pewnym czasie sprawdzający doszli do VII piętra, gdzie mieszkały koleżanki, u których przebywałem. Byłem już bardzo wzburzony i przez głowę przelatywały mi wszystkie moje grzeszki i przewinienia. Moje emocje i strach osiągnęły szczyt, gdy jeden ze sprawdzających, ubrany po cywilnemu, długo obmacywał moje dłonie. Jak się później dowiedziałem ich nadzwyczajna gładkość mogłaby wskazać, że niedawno obsługiwałem kserokopiarkę. Moje dłonie gładkie na szczęście nie były, a poza tym przebywałem w akademiku legalnie. Mój dowód osobisty leżał na portierni, więc zostałem uznany za niewinnego. W akademiku wolno było przebywać do godziny 22 i często, gdy planowałem zostać tam dłużej wślizgiwałem się  bez zostawiania dowodu. Nie było to szczególnie trudne, również tym razem wielu chłopaków przebywało nielegalnie, w tym żeńskim właściwie, akademiku, wszyscy oni zostali zatrzymani do wyjaśnienia.

Fragment mojej książki:

 

https://wydawnictwoix.pl/produkt/barkami_po_polsce_i_europie/

Nieznane w Polsce zagrożenie

W naszym kraju nie mamy długich kanałów śródlądowych, więc nie ma też zagrożenia, że może z nich uciec woda. Niemcy posiadają długie, kilkuset kilometrowe odcinki kanałów, które przebiegają często kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt metrów nad poziomem okolicznych terenów, nad  polami i drogami, a nawet nad rzekami.

 

usieli, więc zastosować nadzwyczajne środki bezpieczeństwa. Gdyby nagle woda uciekła z odcinka kanału o długości np. 150 km, wszystkie znajdujące się na tym odcinku barki (zapewne całe setki) osiadłyby na dnie, niektóre by się przełamały, mocząc lub gubiąc towar i powodując straty. Ponadto stanęłyby wszystkie zakłady produkcyjne, które czerpią wodę z kanału.

W celu ograniczenia ewentualnych strat Niemcy zbudowali i utrzymują w ciągłej sprawności system stalowych zapór. Przypominają nieco wrota śluzy, wiszą nad kanałem w newralgicznych punktach i w razie potrzeby mogą być zdalnie opuszczone zatrzymując wodę w kanale. W ten sposób system zapór pozwoli w przypadku jakiejś awarii ograniczyć wyciek wody do krótkiego odcinka. Nigdy nie widziałem, żeby takie zapory opuszczano ale ryzyko ucieczki wody na pewno istnieje. 

Kanał na którym się właśnie znaleźliśmy ma ponad 320 km długości i jego kilometraż zaczyna się od skrzyżowania z Dortmund – Ems – Kanal i liczony jest do skrzyżowania z rzeką Łabą, zaczęliśmy więc płynąć w kierunku kilometra 0, odległego o 320 km. Mitellandkanal łączy więc rzekę Łabę z dorzeczem Renu, tak jak Kanał Bydgoski Odrę z Wisłą. Dzięki wykorzystaniu Noteci i Warty Kanał Bydgoski ma tylko 25 kilometrów, jest więc, od Mittellandu o wiele krótszy. Na Mittellandzie są tylko dwie śluzy ale Kanał Bydgoski nie może się z nim równać pod względem infrastruktury. Oświetlone miejsca postoju i awanporty, umocnione  na całej długości brzegi, miejsca poboru wody. Wzdłuż Mittellandu powstało dużo portów, porcików i przystani jachtowych. Odchodzące od niego boczne kanały łączą go z odległymi nawet portami, takimi jak: Bedingen, Hildesheim, Osnabrük.

*

 Na tym pierwszym odcinku Mittellandu, w okolicach Łaby obydwa jego brzegi są wysokimi wałami, na które trzeba wejść, żeby zobaczyć pola i łąki po ich drugiej stronie, położone trochę poniżej poziomu wody w kanale. Po minięciu rozjazdu ze ślepym zaułkiem, który zostawialiśmy po prawej burcie, przepłynęliśmy jeszcze około 20 km i zatrzymaliśmy się na nocleg przy lewym brzegu kanału w pobliżu miejscowości Haldensleben

Fragment mojej książki:

 

https://wydawnictwoix.pl/produkt/barkami_po_polsce_i_europie/

Niebezpieczna Śluza Miejska

Zazwyczaj śluzy przy stopniach wodnych na rzekach wyposażone są w kanał dojazdowy oddzielony od nurtu, w którym  woda stoi. Pozwala to jednostkom pływającym splynąć z rzeki na spokojną wodę i przygotować się do śluzowania. Całkiem inaczej jest przy bydgoskiej śluzie miejskiej, nie ma tu żadnego kanału i dość silny nurt rzeki dopływa aż do wrót śluzy. Bardzo to utrudnia manewrowanie przed śluzą nawet jednostkom wyposażonym w własny napęd. Tym bardziej więc czuję duży respekt i szacunek dla umiejętności barkarzy pływających tędy przez kilkadziesiąt lat na jednostkach bez własnego napędu oraz dla flisaków spławiających tratwy. Zwłaszcza, że sam miałem okazję pływać tą drogą na barce holowanej i na własne oczy widziałem jak trudno jest wyhamować i zatrzymać tylko za pomocą cumy barkę z dwustu tonami ładunku niesioną przez bystry nurt Brdy.                                                                                                                                                                                   
 

Po wypłynięciu z Kanału Bydgoskiego na Brdę, zaszła w naszym płynięciu zauważalna różnica, prąd wody na rzece, jest szybki, więc nasza prędkość była znaczna, brzegi sunęły w zawrotnym, jak mi się zdawało tempie. Szczególnie dużo emocji, dostarczyło mi pierwsze śluzowanie w dół śluzy Miejskiej. Śluza ta nie posiada kanału dojazdowego od góry rzeki, górne wrota śluzy znajdują się przy samym rozdziale rzeki, na część skanalizowaną i część wolno płynącą (Młynówkę). Oddzielone są one od siebie tylko metalową prowadnicą, wspierającą się na słupach wbitych w dno rzeki. Dodatkowym utrudnieniem jest to, że wjazd do śluzy nie znajduje się na prostym odcinku rzeki. Umiejscowiony on jest na zakręcie w lewo, przy jego zewnętrznym brzegu, dlatego nawet przy samych górnych wrotach śluzy jest silny prąd wody. Nie stwarza on żadnych problemów dla jednostek z własnym napędem, które mogą hamować używając własnych silników, zupełnie inaczej wygląda sytuacja, gdy do śluzy podpływa barka bez napędu.
 

 W celu spowolnienia biegu i zatrzymania załadowanej barki holowanej płynącej z prądem rzeki, należało wykonać czynność, nazywaną przez wodniaków fajerowaniem. Należało ją rozpocząć już w pewnej odległości przed planowanym miejscem zatrzymania, którym akurat w naszym przypadku była śluza miejska. Czynność polegała na stopniowym wyhamowaniu pędu barki za pomocą liny, zakładanej na kolejne mijane przez barkę słupy umieszczone przy brzegu. Sens fajerowania tkwi w tym, żeby po zaczepieniu pętli liny na brzegu, obłożyć ją na znajdujących się na barce polerach tylko częściowo. Zazwyczaj wystarczało założenie na dwa polery barkowe, trzech ósemek liny. Lina w miarę ruchu barki naprężała się i powolutku zsuwała się z polerów, hamując swoim tarciem o nie, bieg barki. Gdyby wykonujący tę czynność obłożył na polerach zbyt dużo zwojów lina przestałaby się wysuwać, naprężyła by się i mogłaby pęknąć, gdyby była zbyt cienka. Jeżeli natomiast zwojów byłoby za mało, wysuwająca się szybko lina nie zdołała wyhamować pędu barki. *

 Holownik zwolnił i oddał nam hol na wysokości mostu Królowej Jadwigi. Podchodząc do śluzy, po oddaniu holu byliśmy popychani silnym prądem rzeki. W celu wyhamowania barki, szyper zamierzał zarzucić pętlę liny na stojącą przy brzegu dalbę. Wychylając ster, przybliżył, więc rufę barki do zewnętrznego brzegu zakrętu. Podczas gdy rufa barki zbliżała się do lewego brzegu, jej dziób znajdował się na środku rzeki, ale mój szyper nie zwracał na to uwagi, przyczajony i zapatrzony na coraz bliższą dalbę. Dalba to trzy metalowe słupy wbite w dno rzeki, ale nie obok siebie, w rzędzie, tylko w ten sposób, że tworzą trójkąt. W swojej nadwodnej części słupy te połączone są platformami, zazwyczaj dwiema, na których umieszczone są polery, służące jednostkom pływającym do cumowania. Po zbliżeniu się rufy barki na odległość około 5 m od dalby, mój szyper Józef zarzucił pętlę, umieszczoną na końcu liny na poler, znajdujący się na wierzchołku dalby. Szybko obłożył dwa lub trzy zwoje liny, na polerach umieszczonych na rufie barki. Nastąpiło naprężenie liny i potężne szarpnięcie, barka wyhamowywała i zaczęła „składać się” do brzegu. Lina obłożona na polerach tylko częściowo, nie zatrzymała pędu barki całkowicie. Napinając się, zsuwała się z polerów szarpnięciami. Podczas tego wysuwania się strzelała i skrzypiała, siły działające na linę, czyli ciężar i pęd barki, były na tyle duże, że można było wyczuć, że sprężynuje nie tylko lina, ale także słupy dalby.
 Cała sztuka polegała na tym, żeby nie wyhamować barki całkowicie na jednej dalbie, tylko odwiązać linę strzepnięciem zrzucić ją z dalby i „łapać” następną dalbę bliżej śluzy. W ten sposób, powtarzając tę czynność  przy każdej kolejnej dalbie, stopniowo wyhamowując i płynąc coraz bliżej brzegu, wpływaliśmy do śluzy. Byłem pełen podziwu dla mojego szypra Józefa, taki sposób wyhamowywania barki, widziany pierwszy raz, wydawał mi się nie lada wyczynem. Wymagał dobrego refleksu i niemałej zręczności, a w przypadku nieostrożności, groził zmiażdżeniem palców lub zerwaniem liny. Nie wyhamowanie załadowanej barki przed śluzą, mogłoby ją poważnie uszkodzić. Józef zachowywał się jednak tak, jakby nie było to dla niego nic nadzwyczajnego.

Fragment mojej książki:

 

https://wydawnictwoix.pl/produkt/barkami_po_polsce_i_europie/